Kişinin ismi ve soyismi, onu diğer kişilerden ayıran ve toplumla olan ilişkilerinde niteleyen bir tanım ya da işarettir. Aynı soyadını taşıyan kişileri birbirinden ayıran ada özad (isim), aynı aileden gelen fertleri, diğer ailelerden gelen fertlerden ayırmaya yarayan ada da soyisim denir. Hukukumuz yönünden ana kural, isim ve soyismin değişmezliği prensibidir. Ancak Kanunumuz haklı sebeplerin varlığı halinde isim ve soyismin değiştirilebileceğini kabul etmiştir. Özetle, ismini ya da soyismini değiştirmek isteyen kimsenin haklı bir sebebi olması gerekir.

İsim ve Soyismin Değiştirilmesi İçin Gereken Haklı Sebepler Nelerdir ?

Öncelikle aranan haklı sebepler, kişinin nüfus kaydında yazılı olan isim ve soyismi için aranır. Lakap ya da müstear adın değiştirilmesi için bir sebebe ihtiyaç yoktur. İsim ve soyismin değişmesinin içine, adın yazılış şeklinin değiştirilmesi, bir harfin kaldırılması ya da bir harfin eklenmesi, isim ve soyisme yeni bir kelimenin eklenmesi ya da kaldırılması yahut isim ve soyismin tümden değiştirilmesi girer. Ancak nüfus kütüğünde yanlış yazılmış bir ismin veya soyismin düzeltilmesi, değiştirme anlamına gelmez. Düzeltmede, bir yanlışlığın giderilmesi söz konusudur oysa değiştirmede isim veya soyisimin yerine yenisi konmuş olur. Her ne kadar isim ve soyismin değiştirilmesi için aranan haklı sebepler kanunda yazılı olmasa da, mahkeme kararlarına bakarak değişiklik için aranan haklı sebeplerin 4 kısma ayrıldığını söyleyebiliriz. Bunlar, kişisel sebepler, aile ilişkilerinden doğan sebepler, ticari faaliyete ilişkin sebepler ve diğer sebepler olarak sayılabilir.

İsim ve Soyismin Değiştirilmesi İçin Gereken Kişisel Sebepler Nelerdir ?

İsim veya soyismin, gülünç, çirkin, iğrenç, kişinin gelişimini engelleyici nitelikte olması, adın değiştirilmesi için kişisel sebep sayılabilir.

İsim ve Soyismin Değiştirilmesi İçin Gereken Ailesel Sebepler Nelerdir ?

Ailesel sebepler genellikle soyismin değiştirilmesinde söz konusu olsa da ismin değiştirilmesinde de pek tabi gündeme gelebilir. Kişi eğer soyismini değiştirirse ailesiyle olan bağı kopacağı için buradaki haklı sebepler mahkeme tarafından çok dikkatle incelenir.

İsin ve Soyismin Değiştirilmesi İçin Gereken Ticari Sebepler Nelerdir ?

Bir kişinin adının ticari faaliyetini etkilemesi, ticaret hayatını katlanılamaz derecede zorlaştırması, isminin veya soyisminin değiştirilmesi için haklı sebep olabilir. Hatta bunun tersine kişinin soyadının değiştirilmesi onun ticaret hayatını olumsuz etkileyecekse, eski soyadını kullanmaya devam etme talebinde de bulunabilir. Örneğin, kocasının soyadıyla ticaret hayatında bilinen kadın, boşandıktan sonra aynı soyadını taşımaya devam etmek isteyebilir ve bu durum haklı sebep sayılabilir.

İsmin Değiştirilmesi İçin Gereken Dini, Irksal Sebepler Nelerdir ?

Diğer sebepler olarak tanımlayabileceğimiz bu kısımda kişi yabancı uyruklu olup Türk vatandaşlığına geçmiş ya da Müslümanken Hristiyan olmuş olabilir. Bu gibi durumlarda kişinin ismini veya soyismini değiştirmek istemesi haklı sebep olarak sayılabilir. Ancak Yargıtay verdiği bir kararda, kişinin din değiştirmesi sebebiyle adını değiştirmesini kabul etmiş ancak soyadını değiştirmesini kabul etmemiştir.

Yargıtay’a Göre Kişinin Toplum İçinde Bilinip Tanındığı Soyismi ile Anılmayı ve Onu Hukuken de Taşımayı İstemesi Haklı Sebeptir

‘’ Yasa'nın 27. maddesi hükmüne göre haklı nedenin varlığı halinde, soyadın değiştirilmesi mümkün olup hangi hallerin haklı sebep teşkil ettiği konusunda bir yasal düzenleme bulunmadığından ve esasen bu konuda bir kıstas belirlenmesi de söz konusu olmadığından, haklı sebebin var olup olmadığı, her bir davadaki özel koşullara göre mahkemece belirlenecektir. Yargıtay uygulamalarında, kişinin toplum içerisinde bilinip tanındığı soyadı ile anılmayı ve onu kayden de taşımayı istemesinin haklı neden teşkil edeceği kabul edilmiştir. ‘’ (8. HD., E. 2019/6027 K. 2019/10759 T. 2.12.2019)

Yargıtay’a Göre Kişinin İsmini Değiştirmesi İçin Tanıkların, Kişinin Başka İsimle Tanındığını Beyan Etmeleri Haklı Sebep Sayılır

‘’ Somut olayda davacının nüfus kaydında adının "X2" olarak yazılı bulunmasına karşın, dinlenen tanık anlatımlarından "X1" adı ile tanınıp bilindiği kanıtlandığından, mahkemece bu husus gözetilerek davanın adın değiştirilmesi yönünden de kabulü gerekirken reddi yolunda hüküm kurulması doğru görülmemiştir. ‘’ (18. HD., E. 2007/11302 K. 2008/945 T. 05.02.2008)

İsim ve Soyisim Değişikliğinde Yetkili ve Görevli Mahkeme Neresidir ?

İsim ve soyismin değiştirilmesi için dava açmak zorunludur. Yetkili ve görevli mahkeme, davayı açacak kişinin yerleşim yerindeki Asliye Hukuk Mahkemesidir.

İsim ve Soyisim Değişikliği Nüfus Dairelerinden Yapılabilir Mi ?

24.12.2019’da yürürlüğe giren geçici maddeye göre, 2022 Aralık ayına kadar nüfus dairelerinden isim ve soyisim değişikliği yapılabilir. Kişinin yerleşim yerinin bulunduğu nüfus müdürlüğüne yazılı olarak başvurması kaydıyla, yazım ve imla hatası veya düzeltme işareti kullanılmamasından kaynaklanan anlam değişiklikleri bulunan, genel ahlaka uygun olmayan, toplum tarafından gülünç karşılandığı değerlendirilen ad ve soyadları, mahkeme kararı aranmaksızın il veya ilçe idare kurulunun vereceği kararla bir defaya mahsus olmak üzere değiştirilebilir. İl ve ilçe idare kurullarının vereceği karar kesindir. Soyadı değiştirilen erkek ise kendisi ile birlikte varsa eşinin ve müracaat tarihinde ergin olmayan çocuklarının da soyadları düzeltilir. Soyadı değiştirilen kadın ise kendisi ile birlikte ergin olmayan evlilik dışı çocukları varsa onların da soyadları düzeltilir.

İsim ve Soyisim Değiştirme Davasını Kimler Açabilir ?

İsmin ve soyismin değiştirilmesini isteme davasında, doğrudan bu değişikliği isteyen kişi mahkemeye başvurmalıdır. Bu bakımdan 18 yaşın üstünde ve ayırt etme gücüne sahip olanlar tek başlarına isim ve soyisimlerinin değiştirilmesini isteyebilirler.

Evli Olan Kadın Evliliği Devam Ederken İsmini veya Soyismini Değiştirebilir Mi?

Evli olan kadın, evlenmeyle edindiği soyadını evlilik devam ederken değiştiremez ya da kaldıramaz. Bununla birlikte evli olan kadın kendi isminin değiştirilmesini isteyebilir.

18 Yaşından Küçük Olanlar İsim veya Soyismini Değiştirme Davası Açabilir Mi ?

18 yaşın altında olup ergin olmayan ve annesiyle babası evli bulunan çocukların babasının soyadını taşıması zorunlu olduğundan, 18 yaşını tamamlayıp ergin oluncaya kadar soyisimlerini değiştirmeleri mümkün değildir. Ancak bu kişiler haklı sebeblere sahipse isimlerini değiştirebilirler.

Evli Erkek İsmini veya Soyismini Değiştirebilir Mi ?

Evli bir erkek ismini ve soyismini değiştirebilir. Evli erkeğin soyismini değiştirmesi halinde ona bağlı olarak, 18 yaşından küçük olan çocukları ile karısının da soyismi değişir.

Anayasa Mahkemesi’ne Göre Boşanmış Olan Anne, Çocuğuna Kendi Soyadını Verebilir

‘’ Boşanma sonrası velayet hakkı tanınan anne veya babalar tarafından somut başvuruya benzer mahiyetteki taleplerin sıklıkla yargısal kararlara konu edildiği, söz konusu yargı kararlarının gerekçelerinde mevzuatta çocuğun velayetinin verildiği kişinin soyadını taşıyacağı yönünde bir düzenleme bulunmadığı, velayet hakkı tanınmış olmasının anneye çocuğun soyadı değişikliği için dava açma hakkı vermediği ve çocuk reşit oluncaya kadar veya baba 4721 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca soyadını değiştirmediği sürece çocuğun soyadının değiştirilmesinin mümkün olmadığı yönündeki tespitlere yer verilerek benzer bir yaklaşımın benimsendiği anlaşılmaktadır. Çocuğun soyadı bakımından benimsenen kuralın hiçbir istisnasının kabul edilmemesi ve haklı sebepler bulunduğunu ileri sürmeye dahi imkân vermeyecek şekilde aşırı katı yorumlanması aile hayatına saygı hakkı ile kamu düzeni amacı arasında adil denge sağlamaktan uzak olup ayrımcılık yasağını ihlal etmektedir. Bu durumda aile hayatına saygı hakkı ile birlikte ele alınan ayrımcılık yasağının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. ‘’ (2. B., B. 2017/40178 T. 26.2.2020)

İsim ve Soyisim Değiştirme Davalarına Kimler Katılır ?

Kanuna göre, isim veya soyismin değiştirilmesini ilişkin davalara, savcı, nüfus müdürü ya da müdürün görevlendireceği nüfus memuru katılır. Mahkemenin, ismin ya da soyismin değiştirilmesine ilişkin kararı, ilgili kişinin kütüğüne kaydedilir ve ayrıca ilan olunur.

İsim ve Soyisim Değişikliğine İtiraz Edilebilir Mi ?

Bir kimsenin isminin ya da soyisminin değiştirilmesinden zarar gören kişiler, bu değişikliğin yapıldığını öğrendikleri tarihten itibaren 1 yıl içinde mahkemenin kararına itiraz edebilirler. Bu itiraz davası, isim veya soyismin değişikliğine karar veren mahkemede görülür. İtiraz mahkemece haklı görülürse, kişi tekrar eski isim ve soyismini alır.

İsim ve Soyisim Düzeltme Davası ile İsim ve Soyisim Değiştirme Davası Arasında Ne Fark Vardır ?

Yazımızın başında bahsettiğimiz gibi, isim ve soyisim değiştirme davası ile davacı, ismini veya soyismini tamamen değiştirmekte veya mevcut ismine yeni bir isim eklemektedir. Düzeltme davasında ise davacı, isminde mevcut olan bir hatayı, yanlışlığı ortadan kaldırarak ismini düzeltmektedir. Örneğin, nüfus kaydında Kirez olan soyismin Kiraz olarak düzeltilmesi gibi. İki davada da nitelik olarak bir fark olmamakla birlikte isim veya soyisim düzeltme davaları tanık dahi dinlenilmeden hataların düzeltilebildiği daha kolay sonuca ulaşılan davalardır.